Wystąpienie dr Magdaleny Zajączkowskiej na CogiTECHon 2026: „Bezpieczeństwo energetyczne — od uzależnienia do suwerenności”
W dniach 8-9 maja 2026 r. w Małopolskim Centrum Nauki Cogiteon w Krakowie odbyła się konferencja naukowa CogiTECHon 2026. W ramach bloku tematycznego Technologie Bezpieczeństwa, 9 maja dr Magdalena Zajączkowska z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie – kierowniczka projektu CLEaR (EU CLimate and EneRgy Policy in Sustainable Transition) – wygłosiła prelekcję w formule TED Talks zatytułowaną „Bezpieczeństwo energetyczne: od uzależnienia do suwerenności”.
Wystąpienie skierowane było do mieszanej publiczności festiwalu nauki – dorosłych oraz młodzieży od 15. roku życia – i miało za zadanie przełożyć złożone koncepcje energy security studies na język dostępny szerszemu odbiorcy.
Cztery wymiary bezpieczeństwa energetycznego. Punktem wyjścia była klasyczna rama analityczna „4A” Międzynarodowej Agencji Energii: Availability (dostępność), Accessibility (osiągalność), Affordability (przystępność cenowa) oraz Acceptability (akceptowalność). Rama ta pozwoliła krytycznie spojrzeć na codzienne czynności – od włączenia światła po naładowanie telefonu – jako zjawiska osadzone w globalnej geopolityce energii.
Polska między sukcesem a nową zależnością. Wykorzystując najnowsze dane Forum Energii, Agencji Rynku Energii oraz Polskich Sieci Elektroenergetycznych, prelegentka przedstawiła trajektorię polskiej transformacji: spadek udziału węgla w produkcji energii elektrycznej z ok. 80% w 2015 r. do 52,6% w 2025 r., osiągnięcie 50% udziału OZE w mocy zainstalowanej KSE oraz historyczny przełom z czerwca 2025 r., gdy źródła odnawialne (44,1%) po raz pierwszy w skali miesiąca wyprzedziły węgiel (43,7%). Równolegle rozwinięta została teza, że „uzależnienie energetyczne nie zniknęło — przesunęło się”: całkowitemu wyjściu z rosyjskiego gazu towarzyszył wzrost ogólnej zależności importowej z 29% w 2015 r. do 45% w 2024 r., a koszt importu paliw kopalnych przekroczył 112 mld zł rocznie.
Trzy paradoksy transformacji. Część analityczna poświęcona była trzem strukturalnym napięciom: zmienności OZE wobec stabilności systemu, nowym uzależnieniom w globalnych łańcuchach dostaw surowców krytycznych oraz rozszerzającej się powierzchni ataku w sieciach inteligentnych – z odwołaniem do pierwszego udokumentowanego cyberataku na sieć energetyczną (BlackEnergy, Ukraina, grudzień 2015).
Trilemat energetyczny i trzy poziomy suwerenności. Wystąpienie sytuowało rozważania w ramach trilematu energetycznego World Energy Council – napięcia pomiędzy bezpieczeństwem, sprawiedliwością i równowagą środowiskową – porządkując drogę ku suwerenności na trzech poziomach: makro (REPowerEU, Fit for 55, PEP2040), mezo (smart grids, BESS, wodór, AI) oraz mikro (1,6 mln polskich prosumentów – najwięcej w Unii Europejskiej).
Obywatelstw energetyczne. Prelekcja zakończyła się apelem o świadome obywatelstwo energetyczne: bezpieczeństwo energetyczne rozumiane jako dynamiczny proces, który dzieje się jednocześnie w gabinetach decydentów, laboratoriach inżynierów oraz domach prosumentów. Tematyka wystąpienia bezpośrednio koresponduje z osią badawczą projektu CLEaR, dedykowaną unijnej polityce klimatyczno-energetycznej w kontekście transformacji ku zrównoważonemu rozwojowi.
🇬🇧 English version
Dr Magdalena Zajączkowska at CogiTECHon 2026: „Energy Security — From Dependence to Sovereignty”
On 8–9 May 2026, the CogiTECHon 2026 scientific conference was held at the Małopolska Science Centre Cogiteon in Kraków. As part of the Security Technologies thematic block, on 9 May Dr Magdalena Zajączkowska of the Kraków University of Economics — principal investigator of the CLEaR (EU CLimate and EneRgy Policy in Sustainable Transition) project — delivered a 15-minute TED-style lecture titled „Energy Security: From Dependence to Sovereignty”.
The lecture was addressed to a mixed science-festival audience of adults and youth aged 15 and over, and set out to translate complex concepts from energy security studies into accessible language without compromising scholarly rigour.
The four dimensions of energy security. The talk opened with the IEA’s classic „4A” analytical framework – Availability, Accessibility, Affordability and Acceptability – using it to reframe routine daily acts, from switching on a light to charging a phone, as moments embedded in the global geopolitics of energy.
Poland between success and new dependence. Drawing on the latest data from Forum Energii, the Energy Market Agency (ARE) and Polish Power Grids (PSE), Dr Zajączkowska traced Poland’s transformation trajectory: the decline of coal in electricity generation from around 80% in 2015 to 52.6% in 2025, the achievement of a 50% renewable share in the installed capacity of the National Power System, and the historic milestone of June 2025, when renewables (44.1%) outpaced coal (43.7%) on a monthly basis for the first time. A second thread developed the argument that „energy dependence has not disappeared — it has shifted”: Poland’s complete exit from Russian gas has been paralleled by an increase in overall import dependence from 29% in 2015 to 45% in 2024, with fossil-fuel imports costing over PLN 112 billion per year.
Three paradoxes of the transition. The analytical core of the talk addressed three structural tensions: the intermittency of renewables versus system stability, new dependencies in the global supply chains of critical raw materials, and the expanding attack surface of smart grids – with reference to the first documented cyberattack on a power grid (BlackEnergy, Ukraine, December 2015).
The energy trilemma and three levels of sovereignty. The argument was framed within the World Energy Council’s energy trilemma – the tension between security, equity and environmental sustainability – and the path towards sovereignty was structured on three levels: macro (REPowerEU, Fit for 55, PEP2040), meso (smart grids, BESS, hydrogen, AI), and micro (1.6 million Polish prosumers – the largest such community in the European Union).
Energy citizenship. The lecture closed with a call for conscious energy citizenship: energy security understood as a dynamic process unfolding simultaneously in policy offices, engineering labs and prosumer households. The subject matter directly resonates with the research agenda of the CLEaR project, which focuses on EU climate and energy policy in the context of the transition towards sustainable development.